Chủ tịch VinFMGroup: Mô hình “bác sĩ gia đình” là một đại dương xanh

Ngành y học trường thọ gắn với mô hình bác sĩ gia đình được xem là một hướng đi tích cực trong bối cảnh già hóa dân số.

Tỷ lệ tử vong do các bệnh mạn tính không lây như tim mạch, đái tháo đường, ung thư… đang chiếm tới 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Cùng với quá trình già hóa dân số tỷ lệ này có thể sẽ còn tiếp tục tăng. Trong bối cảnh đó, ngành y học trường thọ gắn với mô hình bác sĩ gia đình (BSGĐ) được xem là một hướng đi tích cực và PGS - TS - BS Nguyễn Thanh Hiệp đã chia sẻ về chủ đề này.

Là người dành nhiều tâm huyết với kế hoạch triển khai mạng lưới BSGĐ tại TP.HCM suốt hơn 20 năm qua, theo ông, mô hình BSGĐ sẽ mang lại những lợi ích nào trong bối cảnh già hóa dân số bắt đầu diễn ra?

Già hóa dân số chắc chắn sẽ dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng bệnh mạn tính không lây, khiến tình trạng quá tải bệnh viện tại Việt Nam càng thêm trầm trọng. BSGĐ nếu thực hiện đúng theo tiêu chuẩn là chăm sóc sức khỏe ngay từ ban đầu, toàn diện, liên tục thì sẽ đem lại nhiều lợi ích cho từng người dân và cho cả cộng đồng. Người dân khi mắc bệnh sẽ đi khám ngay tại gần nơi sinh sống chứ không cần lên tuyến trên điều trị, không phải chờ đợi khám bệnh nơi đông người, không mất tiền vượt tuyến, nếu không may mắc bệnh nặng sẽ được bác sĩ chuyển đến đúng chuyên khoa, không phải đi lòng vòng nhiều bệnh viện tuyến trên để khám bệnh. Trong khi đó, các bác sĩ ở các bệnh viện chuyên khoa sẽ được giảm áp lực về quá tải bệnh viện để có thêm thời gian nâng cao trình độ chuyên môn cũng như chất lượng  phục vụ bệnh nhân.

Nếu hoạt động hiệu quả, hệ thống phòng khám gia đình còn đem lại nhiều lợi ích như quản lý tốt các bệnh tim mạch, tiểu đường, tăng huyết áp…, giảm thiểu các tai biến, biến chứng có thể xảy ra. Theo nguyên lý y học gia đình là bên cạnh việc được bác sĩ khám, chữa bệnh, người dân còn được hướng dẫn cách phòng bệnh và được quản lý hồ sơ khám sức khỏe, được theo dõi sức khỏe liên tục trong suốt cuộc đời. Nhờ các BSGĐ có sẵn hồ sơ bệnh lý, nắm biết rõ bệnh sử (được quản lý trong bệnh án có cây phả hệ gia đình), nên việc xử trí bệnh sẽ nhanh chóng, đúng đắn và sát sao hơn. Bác sĩ gia đình cũng đưa ra dự báo nguy cơ phát bệnh, phương cách dự phòng, và các biện pháp can thiệp để nâng cao sức khỏe các thành viên trong gia đình một cách phù hợp nhất.

Tuy nhiên, một bác sĩ gia đình đúng nghĩa phải là bác sĩ đa khoa có kiến thức về tâm lý, giao tiếp, quản lý y tế… để có thể tư vấn, hướng dẫn bệnh nhân kiến thức tăng cường sức khỏe, phòng bệnh, hỗ trợ về tâm lý và về mặt xã hội. Do đó, khâu đào tạo và đãi ngộ BSGĐ cần phải được đầu tư xứng đáng.
 

Bác sĩ cho rằng Việt Nam có thể học hỏi điều gì về mô hình BSGĐ từ các nước phát triển hơn?

Những năm 2000 khi du học tại Pháp, tôi ngạc nhiên khi người thầy của mình, một bác sĩ xuất sắc hàng đầu lại đi theo lĩnh vực bác sĩ gia đình, chứ không đi vào chuyên khoa vốn đem lại nhiều danh tiếng và thu nhập hơn. Ông giải thích với tôi rằng mô hình bác sĩ gia đình nếu thực hiện hiệu quả sẽ đem lại lợi ích rất lớn cho toàn xã hội cũng như cho từng người dân. Nước Anh gọi Bác sĩ gia đình là "Người gác cổng giữ bình yên cho thành phố", vì nếu không bệnh nhân tràn lên tuyến trên sẽ gây quá tải. Từ năm 1972, Hiệp hội Bác sĩ gia đình toàn cầu được thành lập và hiện có hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ thành viên.

Ở các nước tiên tiến, người ta đã nghiên cứu và tổng kết, như tại Bỉ, đầu tư cho bác sĩ gia đình đặc biệt trong lĩnh vực phòng bệnh thì sẽ tránh khỏi rất nhiều chi phí cho việc điều trị bệnh tật trong 10-20 năm về sau. Nhìn ra các nước xung quanh Việt Nam có thể thấy Singapore, Malaysia và Thái Lan đã có mạng lưới bác sĩ gia đình hoạt động khá hiệu quả.

Khi mới du học về, tôi có thời gian công tác tại khoa thận của một bệnh viện lớn. Tại đây tôi thấy phần lớn ca bệnh nặng khiến nhiều gia đình khánh kiệt thực ra có thể phòng tránh từ trước nếu người dân tiếp cận được y tế cơ bản sớm hơn. Từ đó, tôi quyết tâm chuyển hướng sang y học gia đình và đã trải qua 3 năm làm nghiên cứu sinh về chuyên ngành này tại Bỉ.

Theo ông, khối tư nhân có thể tham gia phát triển mô hình bác sĩ gia đình hay không?

Kinh nghiệm từ các nước thì mô hình bác sĩ gia đình do nên do tư nhân đầu tư và vận hành, nhà nước chỉ quản lý và hỗ trợ bằng chính sách hợp lý. Tại Bỉ, khi bị bệnh người dân sẽ  tìm đến bác sĩ gia đình đầu tiên, đây cũng là nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu có bảo hiểm y tế (BHYT). Bác sĩ gia đình làm theo cơ chế khoán theo định suất, tức là mỗi năm bảo hiểm y tế sẽ khoán cho họ một số tiền tương ứng với số bệnh nhân họ quản lý. Nếu bác sĩ khám bệnh tốt, phòng bệnh hiệu quả, người dân càng ít mắc  bệnh hay chi tiêu y tế, thì bác sĩ càng thu được nhiều tiền hơn do chênh lệch giữa con số khoán của  bảo hiểm và tiền thực chi cho người bệnh.

Ngoài ra, những bác sĩ gia đình làm việc ở các vùng khó khăn bao giờ cũng được đầu tư, vay vốn ưu đãi… Khi mở các phòng khám BSGĐ, họ được vay vốn vài năm mà hoàn toàn không phải trả lãi.

Tại Việt Nam, tôi cho rằng đầu tư bệnh viện đã thành đại dương đỏ, trong khi đầu tư hệ thống phòng khám bác sĩ gia đình mới là đại dương xanh. Nhưng người trong ngành y cũng cần thay đổi tư duy, coi đối tượng phục vụ của mình không chỉ là bệnh nhân mà còn là khách hàng. Vì với xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động hiện nay, không phải có bệnh thì người ta mới đi gặp bác sĩ. Số lượng khách hàng chủ động đi gặp bác sĩ để được tư vấn, chăm sóc sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật sẽ ngày càng đông đảo.

Ông có nhận xét gì về sự phát triển của lĩnh vực Y học trường thọ trên toàn cầu thời gian gần đây? Khoảng cách của Việt Nam so với các nước tiên tiến trong lĩnh vực này là như thế nào?

Y học trường thọ trên thế giới đang phát triển nhanh. Tuổi thọ trung bình của người dân nhiều nước vẫn tiếp tục tăng nhờ các loại thuốc mới, phương pháp điều trị mới... Giới y tế tại Anh hiện đã có phần mềm giúp ước tính mức độ rủi ro sức khỏe và tuổi thọ của một người với độ chính xác cao, miễn là hệ thống được cung cấp đủ dữ liệu về lối sống, dinh dưỡng, vận động và các bệnh lý nền liên quan.

Hiện nay, theo định nghĩa của WHO, sức khỏe tốt phải là trạng thái hoàn toàn sảng khoái về thể chất tinh thần, xã hội. Và cùng với sự tăng lên về mức sống, mỗi cá nhân sẽ được tối ưu hóa sức khỏe, đạt tối đa tuổi thọ dưới sự theo dõi liên tục, toàn diện của bác sĩ gia đình. Khái niệm năng lực sức khỏe cũng đang dần phổ biến trên toàn cầu: một cá nhân hiểu được cơ thể mình đang cần gì và người bác sĩ đi lâu dài với mình có thể hỗ trợ được gì cho mình, từ đó có thể làm giảm một số nguy cơ và tăng khả năng sống khỏe lâu hơn.

Tại Việt Nam, lĩnh vực y học trường thọ đang dần hình thành, bắt đầu từ nhóm dân số có nhận thức tốt về chăm sóc sức khỏe chủ động. Tôi và nhiều cộng sự đã bắt đầu vận hành mô hình bác sĩ gia đình, bắt đầu từ các khách hàng có nhu cầu được chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục để sống lâu, sống vui, sống có ích. Tôi tin rằng khi mình đi đúng hướng, hiệu ứng từ các cơ sở ban đầu sẽ lan tỏa rộng ra nhiều đối tượng khác nhau.

Tin: Cẩm Tú

Nhịp Cầu Đầu Tư